Làm thế nào để học giỏi? 5 phương pháp giúp bạn học giỏi hơn

Học tập là quá trình tích lũy kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy. Tuy nhiên, học nhiều chưa chắc đã mang lại kết quả tốt nếu bạn chưa có mục tiêu và phương pháp phù hợp. Trong bài viết này, IDP Hotcourses sẽ cùng bạn tìm hiểu cách xây dựng thói quen học tập khoa học, duy trì động lực và vận dụng những phương pháp đã được nghiên cứu về hiệu quả.

Thế nào là học giỏi?

Khái niệm “học giỏi” không chỉ được đo bằng điểm số. Mỗi người có mục tiêu, khả năng, sở trường và hoàn cảnh học tập khác nhau nên tiêu chuẩn đánh giá cũng không hoàn toàn giống nhau.

Một người học hiệu quả thường có thể:

• Hiểu và ghi nhớ những kiến thức quan trọng

• Hoàn thành tốt các bài kiểm tra và hình thức đánh giá

• Vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế

• Phân tích thông tin và giải quyết vấn đề

• Làm việc độc lập cũng như hợp tác với người khác

• Tự đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và điều chỉnh phương pháp học

• Duy trì tinh thần chủ động và khả năng học tập lâu dài

Điểm số vẫn là một chỉ số quan trọng trong nhiều chương trình đào tạo, nhưng không phản ánh toàn bộ năng lực của người học. Tư duy phản biện, khả năng giao tiếp, sự sáng tạo, kỹ năng nghiên cứu và năng lực áp dụng kiến thức cũng có ý nghĩa đối với quá trình học tập và phát triển nghề nghiệp.

Thay vì học chỉ để đáp ứng kỳ vọng của người khác, bạn nên xác định lý do học tập của chính mình. Đó có thể là mong muốn theo đuổi một ngành nghề, chuẩn bị hồ sơ du học, phát triển năng lực cá nhân hoặc giải quyết một vấn đề mà bạn quan tâm. Một mục tiêu có ý nghĩa sẽ giúp bạn duy trì động lực tốt hơn trong những giai đoạn khó khăn.

Làm thế nào để học giỏi?

Không có một công thức duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Tuy nhiên, bạn có thể bắt đầu bằng những thói quen dưới đây.

Lập kế hoạch với mục tiêu cụ thể

Hãy chia mục tiêu lớn thành các nhiệm vụ nhỏ và có thể thực hiện được. Thay vì đặt mục tiêu chung chung như “học giỏi Toán”, bạn có thể lên kế hoạch:

• Hoàn thành hai dạng bài trong tuần

• Làm 20 câu hỏi luyện tập

• Ghi lại và sửa tất cả lỗi sai

• Tự kiểm tra lại sau ba ngày

Kế hoạch nên dành nhiều thời gian hơn cho những nội dung khó hoặc còn yếu, đồng thời có khoảng nghỉ và thời gian dự phòng. Bạn cũng nên xem lại kế hoạch vào cuối tuần để điều chỉnh nếu cần.

Tập trung và chủ động trong giờ học

Lắng nghe tích cực không có nghĩa là chép lại toàn bộ lời giảng. Hãy xác định ý chính, ghi chú bằng ngôn ngữ của mình và liên hệ thông tin mới với kiến thức đã biết.

Sau mỗi phần, bạn có thể tự hỏi:

• Nội dung quan trọng nhất là gì?

• Tại sao kiến thức này đúng?

• Kiến thức này liên quan đến phần nào đã học?

• Mình có thể giải thích nội dung này mà không nhìn tài liệu không?

Đặt câu hỏi khi chưa hiểu

Nếu chưa hiểu bài, hãy hỏi giáo viên, bạn học hoặc tìm thêm tài liệu đáng tin cậy. Bạn không nhất thiết phải đặt câu hỏi ngay trước lớp; có thể trao đổi sau giờ học hoặc gửi email.

Trước khi hỏi, hãy xác định rõ mình đang vướng ở đâu. Một câu hỏi cụ thể như “Tại sao bước này phải đổi dấu?” thường dễ được giải đáp hơn câu hỏi chung chung như “Em không hiểu bài”.

Hạn chế sao nhãng

Một không gian học tập hiệu quả không nhất thiết phải hoàn toàn yên tĩnh, nhưng cần giúp bạn duy trì sự tập trung. Bạn có thể:

• Để điện thoại ngoài tầm với hoặc tắt thông báo

• Chỉ mở những tài liệu cần thiết trên máy tính

• Chia thời gian thành các phiên học tập và nghỉ ngắn

• Dọn gọn bàn học trước khi bắt đầu

• Sử dụng tai nghe chống ồn nếu môi trường xung quanh quá ồn

Thay đổi địa điểm đôi khi giúp tạo cảm giác mới mẻ, nhưng không phải lúc nào cũng cải thiện trí nhớ. Điều quan trọng hơn là lựa chọn không gian phù hợp với nhiệm vụ và hạn chế những yếu tố gây xao nhãng.

Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ ổn định

Giấc ngủ hỗ trợ khả năng chú ý, học tập và củng cố trí nhớ. Các nghiên cứu tổng quan cho thấy ngủ không đủ hoặc ngủ kém chất lượng có liên hệ với kết quả học tập thấp hơn ở sinh viên. Vì vậy, bạn không nên chỉ ngủ đủ vào đêm trước kỳ thi mà cần duy trì lịch ngủ tương đối đều đặn trong suốt quá trình học. 

Nhu cầu ngủ thay đổi theo độ tuổi và từng cá nhân. Nếu thường xuyên mất ngủ, buồn ngủ quá mức hoặc khó tập trung dù đã sắp xếp thời gian nghỉ ngơi, bạn nên trao đổi với chuyên gia y tế.

Học nhóm có mục tiêu

Học nhóm hiệu quả khi các thành viên cùng chuẩn bị và có nhiệm vụ rõ ràng. Nhóm có thể:

• Luân phiên giải thích bài

• Đặt câu hỏi kiểm tra lẫn nhau

• So sánh cách giải

• Thảo luận những lỗi thường gặp

• Làm đề trong thời gian giới hạn

Học nhóm sẽ kém hiệu quả nếu buổi học không có nội dung cụ thể hoặc phần lớn thời gian dành cho trò chuyện ngoài lề.

Ăn uống và vận động hợp lý

Bạn không cần một loại “thực phẩm tăng trí nhớ” đặc biệt để học tốt. Một bữa ăn cân bằng, đủ nước và các món ăn nhẹ như trái cây, sữa chua hoặc các loại hạt có thể giúp duy trì năng lượng.

Caffeine có thể giúp tỉnh táo trong thời gian ngắn nhưng dùng quá nhiều hoặc quá muộn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Kẹo và đồ uống nhiều đường cũng không phải giải pháp duy trì sự tập trung lâu dài.

Vận động thường xuyên, nghỉ giải lao, thiền hoặc viết nhật ký có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, nếu cảm giác lo âu, kiệt sức hoặc mất động lực kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống, bạn nên tìm sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường hoặc chuyên gia.

Hotcourses.vn

5 phương pháp học tập được chứng minh hiệu quả

1. Phương pháp SQ3R

Phương pháp SQ3R là kỹ thuật đọc hiểu giúp học sinh xác định các sự kiện quan trọng và lưu giữ thông tin từ sách tốt hơn. SQ3R (hoặc SQRRR) là từ viết tắt năm bước của quá trình đọc hiểu:

• Khảo sát - Survey: Thay vì đọc toàn bộ cuốn sách, hãy bắt đầu bằng cách đọc lướt qua chương đầu tiên và ghi chú bất kỳ tiêu đề, tiêu đề phụ, hình ảnh hoặc các tính năng nổi bật khác như biểu đồ.

• Câu hỏi  - Question: Đặt câu hỏi xung quanh nội dung của chương, chẳng hạn như, Chương này nói về điều gì? Tôi đã biết gì về chủ đề này?

• Đọc - Read: Bắt đầu đọc toàn bộ chương và tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi mà bạn đã đặt ra.

• Đọc thuộc lòng - Recite: Sau khi đọc một phần, hãy tóm tắt bằng từ ngữ của riêng bạn những gì bạn vừa đọc. Hãy thử nhớ lại và xác định các điểm chính và trả lời bất kỳ câu hỏi nào từ bước thứ hai.

• Xem lại - Review: Khi bạn đã hoàn thành chương này, điều quan trọng là phải xem lại tài liệu để hiểu đầy đủ về nó. Tự kiểm tra các câu hỏi bạn đã tạo và đọc lại bất kỳ phần nào bạn cần.

SQ3R sẽ hiệu quả hơn nếu bước “Recite” được thực hiện mà không nhìn tài liệu và phần “Review” được lặp lại theo lịch cách quãng. Bạn có thể thử kỹ thuật nghiên cứu này trước khi làm bài kiểm tra cuối kỳ.

2. Nguyên lý Pareto - 80/20

Nguyên lý 80/20, còn được gọi là "quy tắc Pareto", cho rằng 80% kết quả được tạo ra bởi 20% nguyên nhân. Trong học tập, áp dụng nguyên lý này có thể giúp chúng ta tối đa hóa hiệu quả và đạt được kết quả tốt hơn với ít thời gian hơn.

 80% nội dung cần học nằm trong 20% nội dung quan trọng nhất. Hãy học cách tóm tắt kiến thức một cách khoa học và súc tích để bạn có thể hiểu rõ nhất khi đọc lại. 

 Giả sử bạn đang ôn luyện môn Toán và muốn đạt điểm cao. Sau khi xem xét, bạn xác định được 20% kiến thức quan trọng nhất để đạt được mục tiêu của bạn là làm được một số dạng bài toán của từng chương. Từ đó, bạn tập trung học và luyện chuyên sâu về các dạng bài toán này, chứ không phải ôn lang mang, thiếu trọng tâm.

3. Kỹ thuật Feynman

Kỹ thuật Feynman là một phương pháp hiệu quả để học nhanh một khái niệm bằng cách giải thích nó bằng những thuật ngữ đơn giản và dễ hiểu. Nó dựa trên ý tưởng “Nếu bạn muốn hiểu rõ điều gì đó, hãy cố gắng giải thích nó một cách đơn giản.” Điều đó có nghĩa là bằng cách cố gắng giải thích một khái niệm bằng ngôn từ của mình, chúng ta có thể hiểu nó nhanh hơn rất nhiều.

 Cách thức hoạt động :

• Viết chủ đề/khái niệm bạn đang học lên đầu tờ giấy.

• Sau đó, giải thích nó bằng lời của bạn như thể bạn đang dạy người khác.

• Xem lại những gì bạn đã viết và xác định bất kỳ lĩnh vực nào mà bạn đã sai. Khi bạn đã xác định được chúng, hãy quay lại ghi chú hoặc đọc tài liệu và tìm ra câu trả lời đúng.

• Cuối cùng, nếu có bất kỳ chỗ nào trong bài viết của bạn mà bạn đã sử dụng thuật ngữ kỹ thuật hoặc ngôn ngữ phức tạp, hãy quay lại và viết lại những phần này bằng thuật ngữ đơn giản hơn cho người không có nền tảng từ trước cũng hiểu được.

4. Ghi chú mã màu - Highlight

Ghi chú lộn xộn có thể làm cho việc nhớ những điểm quan trọng trong một bài giảng trở nên khó khăn. Viết bằng màu sắc là một cách động để tổ chức thông tin bạn đang học. Nó cũng giúp bạn xem lại và ưu tiên những ý tưởng quan trọng nhất.

Một nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng màu sắc có thể cải thiện hiệu suất trí nhớ của con người. Cùng nghiên cứu đó cũng cho thấy rằng các màu ấm (đỏ và vàng) "có thể tạo ra một môi trường học tập tích cực và tràn đầy động lực, giúp người học không chỉ có cảm nhận tích cực về nội dung mà còn tương tác nhiều hơn với các tài liệu học tập." Nghiên cứu cũng cho biết rằng các màu ấm "tăng cường sự chú ý và gợi lên sự hứng thú và thông tin".

Viết bằng màu sắc có vẻ như là điều rất dễ hiểu, nhưng hãy ghi nhớ những lời khuyên sau đây:

• Viết ra những điểm chính bằng màu đỏ.

• Đánh dấu thông tin quan trọng bằng màu vàng.

• Tổ chức các chủ đề theo màu sắc.

• Đừng tô màu mọi thứ - chỉ những thông tin quan trọng nhất.

5. Sơ đồ tư duy - Mindmap

Nếu bạn là người học trực quan, hãy thử lập bản đồ tư duy, một kỹ thuật cho phép bạn sắp xếp thông tin một cách trực quan trong sơ đồ. Đầu tiên, bạn viết một từ ở giữa trang giấy trắng. Từ đó, bạn viết các ý chính và từ khóa và kết nối chúng trực tiếp với khái niệm trung tâm. Các ý tưởng liên quan khác sẽ tiếp tục phân nhánh.

Cấu trúc của bản đồ tư duy có liên quan đến cách bộ não của chúng ta lưu trữ và truy xuất thông tin. Việc sử dụng mind mapping để ghi chú thay vì chỉ viết ra chúng có thể cải thiện khả năng đọc hiểu của bạn. Nó cũng cho phép bạn nhìn thấy bức tranh toàn cảnh bằng cách truyền đạt thứ bậc và mối quan hệ giữa các khái niệm và ý tưởng.

Vậy bạn sẽ làm sao?

• Lấy một tờ giấy trắng hoặc sử dụng công cụ vẽ Mindmap trên máy tính và viết chủ đề học tập của bạn vào giữa, chẳng hạn như “sự phát triển của trẻ em”.

• Kết nối một trong những ý chính, tức là một chương trong cuốn sách hoặc ghi chú của bạn, chẳng hạn như “các giai đoạn phát triển”.

• Kết nối các nhánh phụ của các ý tưởng hỗ trợ với nhánh chính của bạn. Đây là sự liên kết của các ý tưởng. Ví dụ: “Cảm giác - Chuyển động", "Sơ cấp hoạt động", "Hoạt động cụ thể" và "Hoạt động hình thức".

• Sử dụng các màu khác nhau cho mỗi nhánh và vẽ hình nếu có thể.

​

> Không giỏi Toán thì nên học ngành gì?

> Khám phá xu hướng du học nổi bật nhất hiện nay

*Bài viết được cập nhật bởi tác giả Hoàng Thanh Phương vào ngày 11/09/2026.