Đạo diễn phim: Học gì, học ở đâu và cơ hội nghề nghiệp

Cứ mỗi dịp Tết đến là nền điện ảnh Việt Nam lại xôn xao với đa dạng thể loại phim ra mắt, từ tâm lý - tình cảm đến hài vui nhộn. Khán giả không chỉ trông ngóng dàn diễn viên “sang - xịn - mịn” góp mặt trong từng bộ phim, mà còn chờ đợi tài năng bùng nổ của các vị đạo diễn đứng đằng sau từng “bom tấn”. Tuy vậy, so với thị trường quốc tế thì ngành công nghiệp này tại Việt Nam vẫn cần nhiều sự đột phá từ các thế hệ mới. Nếu bạn đang khao khát xây dựng sự nghiệp đạo diễn thì hãy cùng IDP Hotcourses tìm hiểu tất tần tật qua bài viết này nhé!

Ngành đạo diễn phim là gì?

Để tạo nên một bộ phim hoàn chỉnh không chỉ cần có diễn viên phù hợp, mà còn cần cả một tổ hợp những cá nhân với các kỹ năng chuyên môn khác nhau. Tổ hợp này được gọi là đoàn làm phim bao gồm các vị trí như Sản xuất (Producer ), Biên kịch (Script writer), Âm thanh (Production Sound Crew), Quay phim (Camera operator), Biên tập (Editor), Ánh sáng (Grip), Thiết kế (Production designer) và Đạo diễn (Director). 

Đạo diễn phim là người có khả năng sáng tạo ý tưởng câu chuyện và triển khai nó theo phong cách độc đáo. Nắm vai trò “đầu tàu” cho một tác phẩm thành công, nhiệm vụ chính của nghề đạo diễn là diễn giải kịch bản và thể hiện kịch bản đó một cách trực quan. Không chỉ xác định tầm nhìn nghệ thuật của bộ phim mà người đạo diễn còn quyết định cách họ muốn nghệ sĩ của mình kể lại câu chuyện, góc nhìn và thông điệp của bộ phim như thế nào. Họ cũng chính là người phê duyệt và giám sát ngân sách cho sản xuất phim, đảm bảo dự án được hoàn thành đúng thời hạn và trong phạm vi ngân sách cho phép. Để đảm bảo một kết quả mỹ mãn, họ thường tham gia vào hầu hết các khâu trong quá trình sản xuất, bao gồm:

• Nghiên cứu và phát triển kịch bản với tổ biên kịch.

• Thử vai và lựa chọn diễn viên cũng như thành viên đoàn với tổ sản xuất.

• Thiết lập và định hình tông điệu cũng như phong cách kể chuyện của bộ phim.

• Tạo bảng phân cảnh và chọn địa điểm, bối cảnh quay với tổ sản xuất và mỹ thuật.

• Thống nhất ngân sách và lập kế hoạch thời gian quay cụ thể.

• Mô tả các yêu cầu về trang phục và lối trang điểm với tổ phục trang.

• Trao đổi về các khía cạnh quay, âm thanh, ánh sáng và kỹ thuật với tổ quay phim.

• Chỉ đạo diễn xuất và cách truyền tải lời thoại của diễn viên.

• Giám sát quá trình biên tập để đảm bảo phiên bản cuối cùng của bộ phim đáp ứng được kỳ vọng nghệ thuật và phù hợp với yêu cầu về thời lượng hoặc phân loại độ tuổi.

• Hỗ trợ hoạt động tiếp thị và quảng bá cho bộ phim với dàn diễn viên.

Không dừng lại ở đó, vị trí này còn đóng vai trò cầu nối mọi bộ phận trong một ekip để tạo ra một môi trường làm việc hài hoà và vui vẻ trên trường quay.

Các lĩnh vực hoạt động của ngành đạo diễn phim có những gì?

Nghề đạo diễn cũng rất đa dạng và được phân loại dựa theo tác phẩm mà họ muốn theo đuổi. Mỗi thể loại đạo diễn đều có cách tiếp cận sáng tạo và yêu cầu bộ kỹ năng khác nhau để phù hợp với lĩnh vực cụ thể. Ngoài mảng phim điện ảnh, bạn có thể theo đuổi ngành nghề này nhưng ở các mảng khác như:

Phim truyền hình

Khác với phim điện ảnh, đối với thể loại phim truyền hình, bạn sẽ cần có tầm nhìn sáng tạo theo định dạng cấu trúc của kể chuyện theo tập hoặc theo loạt phim nhiều mùa. Mục đích là để đảm bảo tính nhất quán giữa nhiều tập phim, ngay cả khi có sự tham gia của nhiều đạo diễn khác nhau. 

Muốn tạo ra một bộ phim truyền hình thu hút đòi hỏi bạn phải khai thác được chiều sâu tâm lý của diễn viên, từ đó tạo ra sự đồng cảm và cảm giác thân thuộc với đời sống, giúp bộ phim có sự theo dõi và chờ mong từ khán giả.

Phim hoạt hình

Dẫn dắt một bộ phim hoạt hình không hề đơn giản và phụ thuộc khá nhiều vào khâu tiền sản xuất. Cũng vì vậy mà bạn cần có kiến ​​thức sâu rộng về các kỹ thuật hoạt hình (2D, 3D, stop-motion,...). Bạn sẽ làm việc trực tiếp với các họa sĩ hoạt hình, diễn viên lồng tiếng, họa sĩ kịch bản phân cảnh và nhóm CGI/VFX (đồ hoạ) để thổi hồn vào từng nhân vật. Bạn phải xác định phong cách hình ảnh và chuyển động của nhân vật theo mốc thời gian để các hoạ sĩ có thể hình dung cụ thể góc quay. Tiếp đến bạn phối hợp với các nhà thiết kế âm thanh để đồng bộ hóa giọng nói và hiệu ứng âm thanh.

Phim tài liệu

Trách nhiệm chính của bạn trong vai trò đạo diễn này là ghi lại các sự kiện, câu chuyện hoặc chủ đề trong đời thực bằng việc thực hiện phỏng vấn và thu thập cảnh quay chân thực. Phim tài liệu sẽ không có kịch bản trước và thường quay trong những tình huống tự phát. Sau đó, bạn trao đổi cùng các biên tập viên để xây dựng một câu chuyện gắn kết từ các cảnh quay thô.

Để có thể ghi lại những cảnh quay bất ngờ yêu cầu cần có kỹ năng nghiên cứu sâu sắc và khả năng thích ứng với các hoàn cảnh trong thế giới thực. Cũng có nhiều trường hợp phải làm việc trong môi trường có rủi ro cao hoặc đầy thử thách như khu vực chiến tranh, các vấn đề xã hội,...

Chương trình truyền hình

Bạn sẽ đảm nhiệm vị trí đạo diễn cho các chương trình trò chuyện, chương trình truyền hình thực tế, chương trình trò chơi và chương trình phát sóng tin tức. Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào định dạng chương trình (trực tiếp hoặc ghi hình trước) mà bạn có những chỉ đạo và giám sát quá trình sản xuất phù hợp. 

Đối với các chương trình tin tức trực tiếp, bạn quản lý chuyên nghiệp nhiều máy quay, máy nhắc chữ và phối hợp với phòng điều khiển để đảm bảo phát sóng liền mạch. Trong các chương trình sản xuất chương trình trò chuyện, bạn sẽ khéo léo dàn dựng các tương tác năng động giữa người dẫn chương trình, khách mời và khán giả, duy trì nhịp độ hấp dẫn để giữ chân người xem trong suốt quá trình.

Sân khấu trực tiếp

Bạn sẽ chỉ đạo các hoạt động biểu diễn trên sân khấu, bao gồm kịch, nhạc kịch, hòa nhạc hoặc sự kiện. Trong loại hình nghệ thuật nghe - nhìn với sự tương tác trực tiếp cùng khán giả, việc phối hợp chặt chẽ với diễn viên, nhạc sĩ, nhà thiết kế bối cảnh và kỹ sư âm thanh/ánh sáng là yếu tố then chốt. Do mọi diễn biến chỉ diễn ra một lần, bạn cần xem xét kỹ lưỡng hậu cần sân khấu trước khi biểu diễn để đảm bảo chuyển tiếp mượt mà và thu hút khán giả trong thời gian thực.

TVC/ Quảng cáo

Trong những năm gần đây, đạo diễn quảng cáo được tìm kiếm mạnh mẽ do nhu cầu tăng cao đối với nội dung dạng ngắn trên nhiều nền tảng khác nhau. Các công ty đang đầu tư mạnh vào việc tạo ra hình ảnh hấp dẫn để quảng bá sản phẩm, thương hiệu và thông điệp kinh doanh của họ. Là một đạo diễn, nhiệm vụ của bạn là tạo ra nội dung hấp dẫn, ấn tượng về mặt hình ảnh, có sức lan tỏa về mặt cảm xúc và nâng cao nhận thức về thương hiệu.

Tuy nhiên, vai trò năng động này lại đặt ra một thách thức lớn trong việc sử dụng khả năng sáng tạo để tập trung kể chuyện trong thời gian giới hạn (15-60 giây cho quảng cáo). Một vấn đề khác cũng thường xuyên xảy ra là cân bằng giữa tầm nhìn nghệ thuật với các mục tiêu chiến lược và mục tiêu tiếp thị của khách hàng. Vì cuối cùng, thành công của dự án phụ thuộc vào việc tạo ra một sản phẩm cuối cùng phù hợp hoàn hảo với mục đích khách hàng và tạo được tiếng vang với đối tượng mục tiêu của doanh nghiệp.

Video giải trí

Với tư cách là đạo diễn video giải trí, bạn không chỉ hợp tác với các nghệ sĩ mà còn với những người có sức ảnh hưởng, người sáng tạo nội dung, nhạc sĩ và thương hiệu để tạo ra những video hấp dẫn và lôi cuốn.

Không giống như phương tiện truyền thông truyền thống, bạn thường có nhiều tự do sáng tạo hơn, cho phép bạn thử nghiệm các xu hướng, phong cách và nội dung tương tác mới. Tuy nhiên, thành công trong lĩnh vực này đòi hỏi phải hiểu sâu sắc về các thuật toán dành riêng cho nền tảng, khả năng giữ chân khán giả và các chiến lược tương tác. Với chu kỳ sản xuất nhanh và ngân sách thấp hơn so với phim hoặc truyền hình, bạn phải thích nghi, sáng tạo và có khả năng cung cấp nội dung chất lượng cao.

hotcourses.vn

Bạn cần có bằng cấp gì để trở thành đạo diễn phim?

Để có thể “lèo lái” một ekip làm phim chuyên nghiệp từ vài chục đến vài trăm nhân sự, bạn cần có nền tảng kiến thức đa dạng và kinh nghiệm thực tế về sản xuất phim, truyền hình hoặc biên kịch. Bước đầu bạn nên theo đuổi bằng cử nhân về Đạo diễn Điện ảnh - Truyền hình, Nghiên cứu Điện ảnh hoặc Làm phim để tìm hiểu những điều phức tạp của lĩnh vực này. Sau khi hoàn thành học lý thuyết, bạn có thể bắt đầu nghề đạo diễn của mình với tư cách là biên tập phim, diễn viên, quay phim, trợ lý sản xuất hoặc trợ lý cho một đạo diễn đã thành danh.., để có nhiều cơ hội tiếp xúc trong ngành.

Tại Việt Nam, bạn có thể tìm hiểu các chương trình đào tạo từ các trường như Đại học Văn Lang, Đại học Nguyễn Tất Thành, Đại học Sân khấu Điện ảnh TP.HCM, Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân Đội và Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật TP.HCM. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo các khóa học tại các cơ sở giáo dục nước ngoài nếu có nguồn tài chính tốt và muốn mở rộng góc nhìn nghệ thuật của mình. IDP Hotcourses gợi ý đến bạn một vài nơi du học lý tưởng cho ngành này:

>> Các chương trình đào tạo ngành đạo diễn tại Anh

>> Các chương trình đào tạo ngành đạo diễn tại Canada

>> Các chương trình đào tạo ngành đạo diễn tại Mỹ

>> Các chương trình đào tạo ngành đạo diễn tại Úc

Và nếu bạn có thắc mắc gì về vấn đề du học, các chuyên gia du học IDP giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng hỗ trợ và tư vấn hoàn toàn miễn phí cho bạn ngay hôm nay.

Học gì trong ngành đạo diễn?

Làm phim là một quá trình phức tạp và bao gồm nhiều yếu tố như kịch bản, quay phim, diễn xuất, địa điểm... Vì vậy các khóa học đạo diễn phim sẽ tập trung vào từng khía cạnh và cung cấp đủ kiến ​​thức trong mọi lĩnh vực, giúp sinh viên nắm đủ các nguyên tắc cơ bản trước khi bước vào phim trường. 

Những nguyên tắc cốt lõi về làm phim

Sinh viên sẽ được mở đầu chương trình học với các môn cốt lõi như Lịch sử Điện ảnh, Phân tích phim, Biên kịch, Quay phim, Biên tập & Hậu kỳ.

• Nghiên cứu các phong trào điện ảnh, các đạo diễn có ảnh hưởng và quá trình phát triển cách kể chuyện.

• Hiểu về cách kể chuyện bằng hình ảnh, chủ đề và kỹ thuật điện ảnh.

• Học cách viết kịch bản, cấu trúc câu chuyện và phát triển nhân vật.

• Nắm cơ bản về bố cục cảnh quay, ánh sáng và thẩm mỹ thị giác.

• Tìm hiểu các kỹ thuật trong biên tập phim, nhịp độ, phân loại màu và thiết kế âm thanh.

Kỹ thuật chỉ đạo

Muốn hiện thực hóa kết quả cảm xúc tốt nhất của một phân cảnh, sinh viên phải trải qua các môn học về Chỉ đạo diễn xuất, Chặn, Dàn dựng, Bố cục cảnh quay, Kể chuyện trực quan, Phân cảnh hình ảnh hóa trước, Phân tích cảnh quay và Diễn giải kịch bản.

• Làm việc với diễn viên để đạt được chiều sâu cảm xúc và tính chân thực của nội dung miêu tả.

• Lên kế hoạch chuyển động, vị trí và tương tác của các diễn viên trong một cảnh.

• Sắp xếp khung hình, góc quay và chuyển động của máy quay để truyền tải cảm xúc.

• Phác thảo các cảnh và lên kế hoạch cho các chuỗi hình ảnh trước khi quay.

• Phân tích kịch bản để chuyển chúng thành ngôn ngữ trực quan.

Quản lý sản xuất và bối cảnh

Trước khi tiến hành sản xuất một bộ phim, Việc lên kế hoạch lịch trình sản xuất, Lập ngân sách tài chính, Thiết kế bối cảnh, Giám sát âm thanh và âm nhạc cũng là một trong những hoạt động mà một vị đạo diễn tương lai cần nghiên cứu kỹ.

• Tổ chức lịch quay, bảng phân công và hậu cần.

• Quản lý chi phí sản xuất và đảm bảo nguồn tài trợ cho các dự án.

• Tạo môi trường trực quan phù hợp để kể chuyện.

• Phối hợp ghi âm hội thoại, hiệu ứng âm thanh và tích hợp âm nhạc.

Kiến thức chung về ngành điện ảnh và khía cạnh kinh doanh

Để tăng tính thương mại và mang lại doanh thu cho dự án, bạn cũng cần biết về cách Phân phối & tiếp thị phim, Pháp lý & đạo đức làm phim, Phân tích khán giả và xu hướng thị trường và Trình bày dự án.

• Khám phá cách đưa phim vào các liên hoan phim, rạp chiếu phim hoặc nền tảng phát trực tuyến.

• Tìm hiểu vấn đề bản quyền, sở hữu trí tuệ và hợp đồng.

• Nghiên cứu hành vi thưởng thức phim và nhu cầu phát triển của ngành điện ảnh.

• Phát triển kỹ năng trình bày dự án với nhà sản xuất và nhà đầu tư để huy động thêm ngân sách.

Thực tế công việc và mức lương của đạo diễn phim

Để trở thành một người đạo diễn, bạn gần như sống và thở cùng từng bộ phim mà mình thực hiện. Khi máy quay bắt đầu chạy, bạn sẽ dành hầu hết thời gian theo đoàn và tập trung đảm bảo dự án đi đúng hướng và đạt kết quả mong đợi. Đôi khi, những ngày dài là điều hết sức bình thường, bạn có thể phải làm việc ít nhất 10 đến 12 giờ mỗi ngày trong suốt quá trình này. Tuy cực là thế nhưng khi bộ phim của bạn thành công, bạn không chỉ được công nhận trong giới chuyên môn, mà còn hưởng mức lương hấp dẫn từ doanh thu mang lại. Theo Prospects.ac.uk, vào năm 2022, mức thu nhập trung bình cho vai trò đạo diễn phim lần đầu sẽ dao động khoảng £40,000. Với những người giàu kinh nghiệm hơn có thể mong đợi kiếm được bất kỳ khoản nào từ £50,000 đến £150.000.

Tại thị trường Mỹ, Cục thống kê lao động dự đoán mức tăng trưởng việc làm là 8% từ năm 2023 đến năm 2033 cho các nhà sản xuất và đạo diễn, với thu nhập trung bình từ $$82,510. Khoảng 13,900 vị trí tuyển dụng mỗi năm do nhu cầu của công chúng đối với các bộ phim, chương trình truyền hình mới cũng nội dung video ấn tượng. 

Còn tại Việt Nam, cũng tuỳ thuộc vào số năm kinh nghiệm cũng như mức độ nổi tiếng mà một người đạo diễn có thể nhận được 15,000,000 đến 25,000,000 mỗi tháng. Đặc biệt, với mức tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước thì mức lương tại TP. Hồ Chí Minh cũng dẫn đầu, từ 30,000,000 đến 35,000,000 hàng tháng. Bên cạnh mức lương cơ bản, bạn còn có thể kiếm thêm từ các dự án cá nhân nhỏ lẻ, hoặc lợi nhuận từ các “bom tấn” mà mình chỉ đạo.